Thứ Hai, 15 tháng 7, 2019

MY LITTLE TEACHER (truyện ngắn)


ĐÔNG LA
MY LITTLE TEACHER 
(truyện ngắn)


Viết văn cũng có nét giống người nấu bếp ở chỗ nếu có nhiều nguyên vật liệu người ta dù dở vẫn có thể nấu được bữa ngon, như có gà ta thì chỉ cần luộc lên là xong. Để viết truyện ngắn “Ân nhân”, tôi đã phải tham gia một cuộc chiến khốc liệt và vĩ đại nhất, phải trực tiếp ở chiến hào máu lửa; để viết truyện “Một cái chết”, tôi cũng đã làm chủ nhiệm một đề tài nghiên cứu khoa học, chiết xuất một hoạt chất chống ung thư từ dược liệu là cây dừa cạn. Cái khó nhất của nhà văn là không có gì, tức không có chuyện gì mà vẫn viết được thành truyện, một tác phẩm văn chương, lại còn cuốn hút, hay và có ý nghĩa sâu xa nữa thì người viết đích thị là một nhà văn tài năng. Với tôi tôi cũng đã viết mấy truyện thuộc loại “không có gì”, có khi xuất phát chỉ từ một câu nói thôi. Truyện ngắn “My little teacher” là loại truyện như vậy, chỉ từ một câu nói của một cô bạn bác sĩ học chung một lớp tiếng Anh, tôi đã hư cấu, phân thân ra thành hai nhân vật để viết thành truyện. Với độc giả thì cũng có nhiều loại. Đa phần người ta đọc “chuyện” để biết tác giả viết chuyện gì; những người có tâm hồn văn chương thì đọc thêm “văn”, cảm thụ được những câu văn hay, độc đáo, sáng tạo của tác giả; cao nhất là những độc giả có “nghề”, họ không chỉ đọc “chuyện”, đọc “văn” mà còn đọc ra được những tầng lớp ý tứ sâu xa mà tác giả cài đặt phía sau những câu chữ. Loại truyện “không có chuyện” rất cần loại độc giả “có nghề” này. Trần Nhã Thuỵ, một Hội viên Hội Nhà Văn VN, đương kim trong ban lãnh đạo Hội Nhà Văn TPHCM, năm 1988, khi tôi viết truyện “My little teacher” còn là sinh viên, đã viết về nó trên báo VNTPHCM: “Tôi thấy truyện dễ thương nhất là truyện My little teacher. Nó cũng rất lạ lùng. Anh đã mô tả một tình yêu diễn tiến trong mơ. Văn chương thật mềm mại: “Tôi ngả mình xuống mặt cỏ rồi gối đầu vào lòng em, cái gối êm hơn bất kỳ loại gối nào có trên cõi đời này. Tôi chợt hiểu, đó chính là hạnh phúc lớn lao nhất mà cuộc đời của mỗi con người có thể đạt được”. Nhưng truyện cũng chất chứa những ý tứ sâu xa: “Hoạt động bất kham của trái tim đã khiến con người ta theo đuổi biết bao điều phù du, nhưng nó lại chính là một phần tất yếu của cuộc sống”.
         Dưới đây là truyện ngắn “My little teacher” của tôi.
         15-7-2019
         ĐÔNG LA

My little teacher

Khi gần ba mươi tuổi, ở cái tuổi đã rất “máu” lấy vợ, tôi được cơ quan cho đi bồi dưỡng tiếng Anh một năm tại trường Quản lý cán bộ Y tế của bộ, ở một lớp hầu hết là dược sĩ, bác sĩ. Và thế là tôi đã được gặp em. Rồi có một tình yêu, không, một giấc mơ thì đúng hơn. Nói như cánh đàn ông là chưa được xơ múi gì. Nhưng không phải nó không để lại trong lòng người ta một chút những bâng khuâng
Em cũng là một bác sĩ và rất đẹp, trên cánh mũi có một nốt ruồi nhỏ làm khuôn mặt em có nét như một thiếu nữ Ấn, lông mày đậm, mi dài và cong, mắt to thẫm đen.
Ngày khai giảng tôi đến muộn. Phải đi đóng tiền ở phòng tài vụ nhưng tôi không biết nó ở đâu. Tôi đã đến hội trường và hỏi em. Tôi không hiểu vì em ngồi gần cửa ra vào hay tại em là một cô gái xinh đẹp nổi bật lên giữa đám đông ồn ào. Em đã dẫn tôi đi. Tôi ngạc nhiên, một cô gái xinh đẹp, xa lạ lại có thể tế nhị với mình đến vậy ư? Trái tim nhậy cảm của tôi, như một phím đàn căng dây, đã rung lên những xao động đầu tiên về người con gái ấy. Hôm ấy em mặc chiếc áo sơ mi màu vàng rực, phía trước ngực, từ phía vai xuống tới vạt áo có may ba nếp gấp nhỏ. Mái tóc với những sợi to có ánh hung đổ xuống vai những búp xoăn. Vóc dáng em hơi thanh mảnh nhưng vẫn toát lên vẻ khỏe mạnh, tròn đầy, tràn trề sức sống. Tôi lặng im đi theo em, dọc theo hành lang khu nhà cổ lỗ được xây cất từ hồi Pháp. Trần nhà đôi chỗ đã chốc lở, các viên gạch lát lối đi đã bị vô vàn những dấu chân mài mòn, chũng xuống như những lòng chảo nho nhỏ. Vừa đi tôi vừa thầm nhủ, đây chính là cơ hội ngàn năm có một đối với trái tim lạnh giá, đang cần được sưởi ấm của tôi. Kể ra thì cũng điên thật khi mới gặp một cô gái có mấy phút mà đã có mưu đồ rồi. Trong quan hệ nam nữ, cái tác động đầu tiên đối với một người con trai chính là sắc đẹp, chính là sự quyến rũ, nếu có một ai đó nói là do cái nết, do cái này, cái nọ thì đều bịa cả.
Tôi nhớ có lần, một cô bạn cùng nhóm học ở đại học đã hỏi:
- Có phải đàn ông các anh, khi gặp một cô gái đẹp và dễ thương là đều muốn đánh chiếm con nhà người ta ngay, dù chưa quen biết gì, đúng không?
- Có lẽ đúng như thế. Nhưng chính ông Trời đã tạo ra như vậy. Nếu trước một cô gái đẹp, người con trai không thấy ; nam nữ yêu nhau không thú vị mà lại chỉ khô khan, cực nhọc như ôn thi đại học thì có lẽ loài người đã bị diệt vong từ lâu rồi. Thế phía con gái thì sao?
- Không phải con gái không thích con trai đẹp. Nhưng lấy một ông chồng mà chỉ đẹp không thôi thì chết cha. Bọn em cần những phẩm chất khác của đàn ông hơn. Mà những điều này muốn nhận biết phải có thời gian.
Tôi hiểu. Với phái nữ họ luôn cần thời gian, họ luôn cẩn thận hơn, cái gì đến với họ cũng chậm hơn. Người con trai qua tình cảm để đạt được sự đam mê, sự thỏa mãn; ngược lại, người con gái qua sự dâng hiến để đạt được tình cảm. Đó chính là sự khác biệt đã tạo ra vô vàn những điều kỳ diệu cũng như những xung khắc trong sự ghép đôi của giống Người.
Chuyện vợ con nhiều khi cũng làm tôi điên đầu. Gia đình thì thúc giục hoài. Ông bà già trên sáu mươi nên cũng sốt ruột. Nhưng tôi lại rất bí. Người mình thích thì lại coi mình không ra gì, người coi mình ra gì thì mình lại không thích. Trò đời thật rắc rối. Mà không thể lấy đại đi được. Bạn bè cũng kỳ, trừ trường hợp đặc biệt, còn nói chung thì thằng này chê vợ thằng kia, thằng kia chê vợ thằng nọ… cứ thế! Lấy một cô vợ không ra gì cũng khó sống với chúng nó. Mà bản thân tôi thì lại nhát và hoàn toàn không có năng khiếu trong cái vụ tán gái. Có một điều quan trọng nhất trong vụ này, đó là sự trơ mặt, lì đòn thì tôi lại không có. Người ta mới nói xa xôi hàng chục km đã tự ái rồi, hỏi làm sao được việc? Mà bọn con gái thì lại chúa hay thử thách. Thế là đành để cho số trời xếp đặt vậy.
Và rồi, tôi đã gặp em. Tôi đã bị dính đòn ngay như bị một tiếng sét của tình yêu. Rất may là em đã cởi mở, hòa nhã, nếu không, chỉ một chút lạnh lùng thôi, một chút kênh kiệu thôi, với tôi là xong ngay. Bởi trong lĩnh vực tình cảm, tôi không biết cố gắng, không biết nhẫn nại bao giờ. Tôi hiểu mình cũng thuộc loại có duyên ngầm, cô nào mà chịu bắt đèn, tôi cũng có thể làm nên chuyện. Cũng đã có một vài cô đã phải đau khổ vì tôi. Có một cô lúc đầu coi tôi không đáng một xu, nhưng sau lại thấy là “nhất trên đời”.   Đến lúc ấy thì tôi lại thấy cô như cô thấy tôi lúc đầu. Thế là tôi phải tìm cách rút lui. Vậy nên tôi mới biết, chạy trốn một cô gái yêu mình còn khó khăn hơn nhiều khi đến với một cô gái xa lạ. Tất nhiên, với một thần tượng, khi người ta đã lấy hết cả hồn vía của mình thì phải khó khăn hơn. Trong khi đó, giữa đám đông tôi lại thưởng thể hiện mình rất tồi. Tôi sống khép kín, luôn chìm trong những suy tư hỗn độn và hoàn toàn không có khiếu trò chuyện bông phèng. Một điều tưởng vô bổ, nhưng nhiều khi lại rất có giá trị trong giao tiếp xã hội, có khi lại khơi nguồn cho những thành công trong cuộc đời. Tôi ao ước có một dịp nào đấy, không sống sượng, tôi sẽ thể hiện được mình trước em. Biết đâu, tôi sẽ làm gợn được những cơn sóng nhỏ trên cái mặt biển bình lặng của sự vô tư kia.
Sau đó chúng tôi vào học. Rất may tôi và em được xếp cùng một tổ, cùng ngồi ở dãy bàn cuối nhưng lại ở tít tận hai góc của lớp học. Vì đã học nhiều nên em rất giỏi. Em nói tiếng Anh nhanh như gió. Còn tôi, tuy cũng đã học vài trăm tiết theo lối nhảy cóc để dịch chuyên môn, nhưng lúc này đến câu thông dụng, dễ biết nhất “I love you” mà cũng quên mất. Mỗi lần nghe em đối thoại lưu loát với thầy cô, tôi phục lắm. Em luôn là nhân vật số   một, là trung tâm của lớp học. Tính em lại vui vẻ nên rất nhiều học viên đến hỏi bài. Các chàng trai luôn vây quanh em trò chuyện vui đùa. Tôi không nhập hội, nên trong cái xó tối om, đầy muỗi, tôi luôn bị chìm vào lãng quên của lớp học. Liệu có còn một chút dấu vết nào về cuộc gặp mặt đầu tiên giữa chúng tôi trong ký ức em không?
Có lúc tôi tự kiểm và thấy mình lẩn thẩn thực. Tự dưng lại đi mơ mộng quá đáng về một cô gái chẳng thèm để ý gì đến mình. Chưa hết, tôi lại còn nằm mơ nữa chứ! Như bản chất của nó, giấc mơ không đầu không cuối, rất lộn xộn, không gian, thời gian, chuyện hư, chuyện thực bị xáo trộn lung tung cả.
Có một chiều vàng rực, tận nơi làng quê xa xôi của mình, tôi đã gặp em. Em đã hiện ra trước tôi bất ngờ như một nữ thần, giữa một khung cảnh mát lành, yên tĩnh và tuyệt đẹp. Tôi đã vô cùng ngạc nhiên:
- Ô! Sao Lưu Yên lại ở đây?
- Thì quê Yên ở đây mà.
- Thế ra Lưu Yên cùng quê với tôi đấy. Nhưng sao từ trước đến nay tôi lại không biết? Thế Yên con nhà ai nào?
- Em con ông Thủy.
Tôi càng ngạc nhiên hơn. Vì trong đầu tôi, ngay cả trong mơ, cũng biết nhà ông già đầu ngõ chẳng bao giờ có cô Lưu Yên nào cả. Tôi nói:
- Thế mà tôi chưa bao giờ biết. Yên biết không? Ngày xưa Yên có ông anh tên là Bão đấy. Hồi nhỏ chúng tôi chơi rất thân với nhau, rất hay vật nhau, nó khoẻ lắm, tôi toàn bị thua. Nhưng bây giờ Bão chết rồi, nó đi bộ đội.
Em cũng ngạc nhiên nhiều:
- Em cũng chẳng biết mình có ông anh tên là Bão bao giờ…
Đến sáng tỉnh dậy tôi có tâm trạng thật lạ lùng. Ngồi trong lớp tôi cảm thấy em gần gũi hơn, như là chúng tôi đã có những chuyện bí mật, những chuyện riêng với nhau. Em như là đồng hương của tôi trong cuộc đời thực chứ không phải chỉ ở trong mơ. Nếu biết, chắc em sẽ buồn cười lắm. Nhưng em vẫn đó, bình thản và ở mãi tít tận góc bên kia của lớp học. Tôi bắt đầu nghi ngờ cái thuyết Trường sinh học mà vào đầu thập kỷ 70 của thế kỷ này, một hội nghị của cả thế giới đã phải họp bàn về nó. Nếu có, tại sao tôi nghĩ nhiều về em thế mà em vẫn hoàn toàn không nhận được một tín hiệu nào cả?
Chẳng mấy chốc, chúng tôi đã học được mấy tuần. Bài vở có bề bộn hơn. Mọi người vùi đầu vào những quy tắc ngữ pháp mới, những thành ngữ kỳ lạ. Tôi ao ước được như mọi người. Người ta có đầu óc đơn giản hơn sẽ sống thoải mái hơn. Còn tôi, thật phức tạp, vẫn không nguôi nghĩ về em. Và lần thứ hai tôi lại nằm mơ.
Lần này, tôi thấy mình cùng em đi dạo trong một công viên tuyệt đẹp. Ở đấy có những cành liễu buông la đà trên mặt hồ lóng lánh ánh bạc. Các nam thanh nữ tú trên những chiếc thuyền nhỏ bơi lững lờ… Chúng tôi mua một bịch đậu phộng da cá, vừa nhí nhách ăn vừa trò chuyện. Sau đó tôi lại thấy chúng tôi ở trong một biệt thự rất sang trọng, rất nhiều phòng, có bày đầy những đồ gỗ cổ, cái đen mun, cái nâu sậm, cái đỏ cánh dán. Phía trước ngôi nhà là một triền đồi mênh mông mọc đầy dương sỉ và lúp xúp những khóm sim mua. Dường như đó là căn nhà mơ ước của chính chúng tôi…
Nửa đêm tỉnh dậy, tôi bật cười. Thì ra trong mơ, quan hệ cũng tiến triển nhiều lắm.
Khi khoá học được một tháng, trường chúng tôi lại sáp nhập với viện Vệ sinh. Thế là tôi phải đi học xa gấp ba lần và phải vượt qua cây cầu chữ Y dài dặc và rất dốc. Nhưng có cái may, do sự xáo trộn  ngẫu nhiên, tôi đã được ngồi bên em, kẻ bàn trên, người bàn dưới. Thế là cái khoảng cách đầu bàn cuối bàn xa đằng đẵng không còn nữa. Nhưng dù em có chuyển tới đâu thì luôn vây quanh em vẫn có biết bao người. Tôi không muốn trò chuyện như mọi người với em, vì không muốn em đối với tôi như đối với mọi người. Tôi nghĩ kế, làm sao có thể sử dụng có hiệu quả nhất cái thuận lợi “Thứ nhất cự ly” này.
Tôi chợt nhớ đến thằng bạn là kỹ sư, nó có tài làm thơ. Một lần, nó chỉ cần làm một bài thơ thôi mà lấy được vợ đàng hoàng. Thánh thật! Chiều ấy tôi đến ngay khu tập thể nó ở để cầu cứu. Không ngờ bị nó đốp vào mặt:
- Thơ với thẩn con mẹ gì. Bọn con gái bây giờ phải có cup ciếc, phải tiền nhiều vào, làm sao làm mắt chúng nó loá lên chúng nó mới xúc động được. Thơ với thẩn chúng nó không thấy gì đâu. Mày đúng là hâm!
Tôi ngạc nhiên. Một thằng hâm tỉ độ, điên khùng, mà lại nói mình hâm thế là nghĩa làm sao? Tôi cũng thấy một điều lạ. Tại sao người ta lại không lấy trí thông minh, tài năng, đức độ, lòng hào hiệp… để đánh giá một con người, mà lại lấy tài sản, lấy cái đồ vất đi ở bãi rác của xứ người làm tiêu chuẩn? Nước mình kể cũng có nhiều cái lạ. Tôi hỏi:
- Mày nói vậy chứ, thế mày làm thơ thì sao?
- Tao khác. Tao làm thơ vì giời đầy tao. Mà tao làm không phải cho một ai đọc mà tao làm cho thời gian, mày hiểu không? Thôi bây giờ tao sẽ giúp mày, mày không chai mặt, làm một bài thơ đem tặng theo kiểu tán gái cổ điển cũng tiện hơn. Bọn này dân trí thức thì cũng hợp. Bây giờ mình sẽ làm một bài với cái tứ là, với mày tiếng Anh chỉ là cái cớ, không là gì cả, nhưng lúc nào mày cũng muốn hỏi bài con bé đó, coi nó như là một cô giáo nhỏ. Nghĩa là mày có tình ý đó, biết chưa? Thơ tán gái là như thế đấy. Nhưng đừng làm hay quá. Vì có lần tao làm trêu một con bé, làm hay quá, nó bảo xem xong bị sút cả mấy ký.
Cuối cùng chúng tôi làm xong một bài thơ, nhưng tôi vẫn ngờ chưa phải là thơ vì chẳng có vần vèo gì cả. Nhưng nó lại bảo thơ không vần mới hiện đại.

MY LITTLE TEACHER

You are a little teacher
I am a big student
I always wish to ask you
What does this word mean?
How is that word spell
…………………
Công nhận đọc xong, tôi cũng thấy hay hay. Nhưng còn một câu: “Đối với tôi tiếng Anh không là gì cả” cả tôi và nó chưa biết. Chắc phải hỏi cô bé thôi. Ngẫm nghĩ một lát, nó lại viết thêm một câu xuống dưới bài thơ làm tôi giật mình:
I want to compose a poem to you. I am going to write a story which has this poem. You will be a protagonist in it. Does that disturb you?
( Tôi muốn làm một bài thơ tặng em. Rồi tôi sẽ viết một truyện ngắn có bài thơ này. Em sẽ là một nhân vật trong đó. Liệu điều đó có làm phiền đến em không?)
Viết xong nó nói:
- Viết thêm câu này chắc ăn hơn, cũng dễ đưa hơn.
- Nhưng như thế này mày giết tao còn gì. Làm sao mà lại có truyện ngắn truyện ngiếc gì ở đây. Tao làm sao mà viết được.
- Mày cứ yên tâm. Nếu con bé đọc xong bài thơ mà có tác dụng tao sẽ viết cho mày một truyện ngắn. Cũng tiện, vì tao cũng phải viết để đăng báo. Nhưng mày đừng quan trọng hoá vấn đề. Tâm lý bọn con gái mày biết không, mình mà quan tâm quá tới chúng nó là chúng nó sẽ làm mình làm mẩy ngay. Còn mình cứ lờ đi thì có khi lại ăn tiền.
Hôm sau đi học, tôi bị tai nạn. Đi qua một ngã ba, một thằng nhóc tông vào bánh sau làm nó cong queo. Cũng có thể một phần do tôi đang mơ mộng. Lúc ấy, tôi thấy em phóng vút qua, em đi chiếc Yamaha nữ, tức là sang hơn tôi rất nhiều. Mái tóc bay phấp phới, lưng thẳng, eo lưng thắt lại. Thằng bé phân trần, nói lắp kinh khủng. Tôi cáu:
- Thôi ông cút đi cho rồi đi!
Sửa xong, còn có thể học 3 tiết, nhưng tôi chán, bỏ cả buổi học.
Sáng sau mọi người xôn xao. Thì ra mọi người cũng có quan tâm tới mình đấy chứ. Buổi học ấy em đến muộn. Vừa vào chỗ em hỏi ngay:
- Thế nào ông tướng, hôm qua bị sao vậy?
Tôi kể qua loa. Em tiếp:
- Mọi người nói, anh cứ để đầu óc tận đâu đâu nên mới như vậy.
Tôi định chối lại thôi, liền mạnh dạn:
- Cũng có thể như vậy. Tôi… tôi đang nghĩ để làm một bài thơ bằng tiếng Anh. Khi nào làm xong tôi sẽ đưa cho Yên coi. Đối với tôi tiếng Anh không là gì cả viết làm sao?
English is nothing for me.
- Đối với tôi đứng trước mà.
- Mặc kệ anh chớ, anh xếp như thế nào là tuỳ anh. Nhưng thôi “nhà thơ” ơi, hãy cất tâm hồn mình vào ngăn kéo đi, kẻo cô hỏi bài lại không trả lời được đó.
Đang phấn khởi, em nói vậy làm tôi hết cả hứng. Mãi đến chiều, ở nhà không biết làm gì tôi chép lại bài thơ. “Anh hãy cất tâm hồn mình vào ngăn kéo đi”. Tôi buồn bã nhớ lại câu nói của em. Tôi cảm thấy nó như một thác nước lạnh buốt giội xuống ngọn lửa đang bùng lên trong tôi…
Đêm ấy tôi trằn trọc, mãi khuya mới chìm vào một giấc ngủ mê mệt.
Một lần nữa tôi lại nằm mơ. Lần này thì tôi gặp em ở quê. Cũng lại một buổi chiều nắng dịu, cả không gian như được quét bằng một lớp verni trong suốt màu mỡ gà, tay trong tay, chúng tôi đi dạo trên những con đường nhỏ sau làng. Thật kỳ lạ, trước mặt chúng tôi chợt hiện ra một cánh rừng mênh mông, có mọc đầy những cây cổ thụ sum suê, cao tít. Chúng tôi thanh thản đi trên mặt đất râm mát, được phủ dầy một thảm cỏ mật sạch bong, không vương một hạt bụi. Đến một khoảnh đất bằng phẳng, thoáng đãng. Em kéo tôi ngồi xuống. Tôi ngả mình xuống mặt cỏ rồi gối đầu vào lòng em, cái gối êm hơn bất kỳ loại gối nào có trên đời này. Tôi chợt hiểu đó là hạnh phúc lớn lao nhất mà cuộc đời của mỗi con người có thể đạt được. Tôi ngợp đi trong ánh mắt mênh mông của em, ngây ngất trong cái hương vị của tình yêu được pha trộn một cách thần diệu với hương vị của đất trời, với tiếng nhạc thánh thót, réo rắt của thiên nhiên nguyên thuỷ. Bất chợt tôi nhổm dậy, quàng hai tay qua cổ em, và chỉ còn một chút xíu nữa thôi, tôi sẽ được biết thế nào là nụ hôn đầu tiên… bỗng:
- Xoảng! Xoảng! Xoảng!
Có một chùm tiếng gì đó rất lớn ở góc phòng đã làm tôi bừng tỉnh. Thì ra có một con mèo nhảy bắt chuột đã làm đổ chồng xoong nồi. Lòng đầy tiếc nuối và căm giận, tôi cầm chiếc chổi quật mạnh vào kẻ phá rối tệ hại.
Mới ba giờ sáng, nhưng tôi không tài nào ngủ lại được nữa. Nằm nhớ lại mọi chuyện, tôi tự giận mình vì thấy quá hèn yếu. Gặp nhau đã mấy tuần mà chưa dám nói gì. Tôi hạ quyết tâm. Nhất định ngày mai sẽ đưa cho em bài thơ, sẽ tuyên chiến với em. Nếu không được thì cũng có làm sao! Có làm mất mát của ai cái gì đâu mà sợ!
Sáng dậy, tôi sốt sắng đi học hơn bao giờ hết. Nhưng không hiểu sao đã đến giờ học mà em vẫn chưa tới. Tôi linh cảm thấy một sự đổ vỡ tệ hại. Ngồi chép những thuật ngữ Y học (medical term) khô xác, tôi ngán ngẩm vô cùng. Giờ ra chơi tôi ra ban-công hướng xuống phía cổng và thấy em. Em đi muộn nên ngồi đợi, hết tiết mới vào. Hôm nay em mặc áo pull quần jean, đầu đội chiếc mũ nhỏ như mũ trẻ con trông rất nghịch ngợm. Phía sau có một luồng sáng lấm tấm như bụi vàng được lọc qua một tán cây lớn. Niềm hy vọng lại trào lên trong tôi. Trái tim yếu đuối của tôi giội thình thịch không ngơi trong lồng ngực chật hẹp. Khi em vừa vào chỗ ngồi cô bạn bác sĩ ngồi cạnh hỏi:
- Sao bồ, hôm nay có chuyện chi mà đi muộn vậy?
- Thằng con tớ đêm qua viêm phế quản sốt cao quá. Nó hành mình không ngủ được. Cho uống thuốc đỡ rồi.
Tôi không còn tin ở đôi tai mình nữa. Thật chua chát! Nếu tôi ngồi gần em từ đầu khoá học có lẽ không đến nỗi bẽ bàng thế này; nếu tôi cởi mở, chan hoà với mọi người, có lẽ cũng không đến nỗi mù tịt thế này. Rõ khỉ! Rất may là tôi chưa nói gì. Tôi chán đến nỗi không thiết học tiếp buổi học ấy nữa. Tôi đột ngột đứng dậy ra về. Em ngạc nhiên hỏi tôi:
Nhà thơ hôm nay sao lại về sớm vậy? Bài thơ tiếng Anh làm xong chưa cho Yên xem thử đi!
Tôi không làm sao mà trả lời được. Dường như lần đầu tiên tôi được nghe em nói dịu dàng như thế. Tôi ậm ừ cho qua chuyện rồi ra về. Tôi đạp xe ra đến cầu chữ Y thì dừng lại. Tựa vào lan can tôi nhìn vô định xuống lòng sông. Tôi chợt nhớ đến thằng bạn nhà thơ kia. Tuy nó thơ thẩn như vậy nhưng tính nó rất cụ thể, làm việc gì cũng rất chính xác, rất khoa học. Còn tôi, đúng là đồ vô tích sự.
Tôi chợt hiểu, hoạt động bất kham của trái tim đã khiến con người ta theo đuổi biết bao điều phù du, nhưng nó lại chính là một phần tất yếu của cuộc sống.

1988


Thứ Ba, 9 tháng 7, 2019

CHÙM THƠ ĐÔNG LA: TÀI SẢN, BẤT HẠNH, NHỮNG DÒNG SÔNG, CÁNH ĐÔNG QUÊ


CHÙM THƠ ĐÔNG LA: TÀI SẢN, BẤT HẠNH, NHỮNG DÒNG SÔNG, CÁNH ĐÔNG QUÊ


Trên báo Văn nghệ “Trung ương” (thuộc Hội Nhà Văn VN), số 36, ngày 5-9-1998, Nguyễn Quang Thiều là biên tập thơ đã đăng bài thơ “Những nhịp cầu” của tôi, xong Thiều gọi cho tôi bảo: “Ông Hữu Thỉnh khen thơ Đông La hay quá, kỳ này bảo Đông La dự thi đi!”. Được Hữu Thỉnh khen sau lưng không dễ vì ông ấy khen thật. Bài “Những nhịp cầu” tôi viết về hình ảnh những người nông dân cong lưng trên những cánh đồng trông như lưng ong, lưng tôm, giống như những nhịp cầu, nhưng là những nhịp cầu bằng xương thịt, không phải để xe cộ đi qua mà cho cả lịch sử, cả nền văn minh của nhân loại đi qua. Bởi người nông dân làm ra sản phẩm là những thực phẩm, cái quan trọng và quý giá nhất để nhân loại tồn tại, nhưng chúng lại luôn được định giá rẻ mạt nhất. Vì thế mà ví họ như những nhịp cầu ở vị trí thấp nhất, cõng trên lưng cho cả nhân loại đi tìm kiếm quyền lực, danh vọng và tiền bạc. Được Hữu Thỉnh khen nên tôi có động lực, dốc sức làm một chùm thơ, trong đó có bài “Cánh đồng quê”, để dự cuộc thi thơ “chào đón Giao thừa Thiên niên kỷ” ở báo Văn nghệ song song với cuộc thi ở TC VNQĐ. Khi chùm thơ được đăng, anh Nguyễn Ngọc Thu, một nhà thơ cùng làng Đông La với tôi, làm ở Trường “Nhân Văn”, bảo: “Tôi thích chùm này hơn bài Tổ quốc-nửa bàn chân dính bùn và máu”. Anh bạn TS Dung, từng đi thi học sinh giỏi văn, cũng ở “Văn Khoa”, bảo: “Đọc thơ anh, em không còn đọc được thơ của ai nữa!” Ông Lê Huy Mậu, Chủ tịch Hội Văn nghệ ở Vũng Tầu, tác giả lời bài hát Khúc hát sông quê nổi tiếng, đã làm hẳn một bài thơ “hoạ” bài “Cánh đồng quê” để tặng tôi. Đặc biệt, Nhà thơ lão thành Hải Như, tác giả lời bài hát “Thành phố hoa phượng đỏ” đi hỏi số điện thoại rồi gọi cho tôi: “Tôi là người đã giới thiệu Vũ Tú Nam, Tổng thư ký Hội Nhà Văn (nay là Chủ tịch) vào Hội. Nếu tôi có quyền, tôi sẽ cho anh giải nhất. Thơ anh hiện đại như lớp… nhưng anh đã đạt được sự giản dị”. Nhưng rồi cuối cùng tôi không được giải mà người ta trao cho một chùm thơ rất buồn cười được giải. Nghề viết người ta gắn thêm chữ “lách” là vì thế và giá trị văn chương không thể cân đo đong đếm được. Cái số của tôi như đã nói, cũng chỉ có Chế Lan Viên mới đủ tài năng, quyền uy, đức độ để công minh với tôi mà thôi.
Chùm thơ trên báo văn nghệ ngoài hai bài hoành tráng, có tính sử thi, viết về quê hương, đất nước, về nhân loại, tôi còn viết hai bài khắc hoạ chiều sâu thuộc về tâm trạng, tính cách, số kiếp con người.
9-7-2019
ĐÔNG LA 

TÀI  SẢN

Có lúc muốn ngược dòng thời gian vá lại những mảnh đời đã rách của mình
Gom nhặt những nỗi buồn, những thất vọng, tuyệt vọng
Tắm gội bao tháng ngày lấm láp
Làm ấm lại bao ngày lạnh giá mùa đông

Nhưng liệu thế ta có còn là ta?
Ta sẽ có gì trong máu với những bằng phẳng, tròn xoe, dễ dãi, đủ đầy?
Khi kim cương chỉ sinh ra từ lò luyện ngục
Và trầm cũng chỉ được tạo thành từ máu của những vết thương cây!
7-1998

BẤT HẠNH

Những ngôi nhà
Chen chúc, xô đẩy dưới bầu trời thành phố
Ai cũng muốn thiết lập một thế giới lớn hơn thế giới mình có
Ai cũng muốn với tới một tầm cao cao hơn tầm với mình có
Những ngôi nhà kiễng chân đứng bên nhau

Dường như mỗi chủ nhân không xây nên gương mặt nhà mà xây nên gương mặt mình
Phía sau mỗi vẻ lộng lẫy như đều chất chứa nỗi bất hạnh
Nỗi bất hạnh của những cuộc săn đuổi
Sự mệt mỏi của những cuộc săn đuổi

Trong hành trình tìm kiếm hạnh phúc người ta thường không đi tìm hạnh phúc mà lại bị cuốn theo những tham vọng
Thường lạc khỏi con đường của mình
Thường díu vào nhau trong một con đường chung
Đều tìm thấy một gương mặt giống nhau nhưng không phải mặt mình
***
Trước cái túi bé nhỏ của cuộc sống
Bánh xe lịch sử ngăn chậm lại
Bởi những ngộ nhận
Những tắc nghẽn
Những va đập
Những đụng độ…
Bởi nhu cầu của mỗi người trong cuộc đời thật hạn hẹp
Nhưng tham vọng thì mênh mông!
30-3-1999
(Báo Văn nghệ số 19,8-5-1999)

NHỮNG DÒNG SÔNG

Như nếp nhăn hằn trên trán Trái Đất già nua
Như mạch máu chảy trong da thịt đất phì nhiêu
Như vòng ôm người yêu quấn chặt người yêu
Những dòng sông
Mạch nguồn của sự sống

Ai ngoài người thợ thời gian đã miệt mài khơi nên những dòng sông?
Ngọn cỏ đầu tiên nào sinh ra để dệt nên những châu thổ, những cánh rừng, choàng chiếc áo xanh lên mình Trái Đất?
Con cá đầu tiên nào sinh ra để ngập tràn sự sống?
Ngọn lửa đầu tiên nào đã được đốt lên?

Để sáng lên ánh sáng của văn minh
Nhưng trên một chiếc nôi không chỉ bình nguyên mà núi cao vực xoáy
Dưới một vòm trời cũng chỗ lành, chỗ rách
Ánh sáng phía này, bóng tối phía bên kia

Giọt sống mong manh với định mệnh không bình yên
Luôn nổi chìm trong bão tố của chính mình, của chính những đứa con tự đốt cháy nơi mình sinh sống
Như hai kẻ song sinh luôn song hành từng giây phút
Sự tham vọng hay yếu hèn nguồn cội những tai ương?

Theo suốt chiều dài thăm thẳm của thời gian
Dòng sông lịch sử quanh co mang trên mình đầy thương tích
Băng qua những mảng thời gian bị băm nát, những thiên kỷ bị cháy sém, những thế kỷ bị chặt khúc
Vẫn chẳng ngừng trôi

Chẳng ngừng trôi trên những khác biệt lớn lao
Trên những cao thấp, những sáng tối, những lành vỡ
Như sợi chỉ vẫn đêm ngày cần mẫn
Khâu lành những vết thương
9-1998 

CÁNH ĐỒNG QUÊ

Dường như không phải ở nơi Tạo Hóa đặt ngày tạo Thiên lập Địa
Mà ở tận cùng sâu thẳm của ký ức
Nơi mây bông đêm đêm vẫn lót đệm ta nằm
Những hạt mưa mát lành vẫn tắm gội tuổi thơ ta trong những giấc mơ sâu
 Nơi có đêm trăng mười sáu ta đã bất chợt được chiêm ngưỡng một vầng trăng khác cũng tròn mười sáu
Em tắm sông hay là em tắm trăng?
Những giọt trăng lung linh đậu trên mịn màng da thịt
Đêm mỏng manh không che được nữa rồi
Em chưa biết hay quên mình đã là mười sáu?
Để ta sững sờ sau bụi cây thưa
Để ta một đời tơ tưởng mộng mơ
Ôi cánh đồng quê! 
                 xxx
Ta nhớ xiết bao con đường ghồ ghề sau làng gồng lưng cõng những dấu chân nhọc nhằn cấy cày khuya sớm 
 Những số phận dầu dãi trong nắng lửa mùa hạ, trong gió bấc mùa đông   
Người thì nhẹ mà nỗi lo thì quá nặng
Đất như bị lột da vẫn không kịp cho những vụ chiêm mùa
Những vụ mùa xếp hàng chờ nhau đến lượt
Không ủ ấm được bao cuộc đời bao số phận mong manh
Khi những đám mây như bị phơi khô trong mùa hạn hán
Mặt đất cũng bị nghiêng cho mùa nước lụt tràn đê... 
                  xxx
Ôi quê hương!
Đã bao thế hệ sinh ra như chỉ để bất hạnh
Cả cuộc đời ông lang bạt kỳ hồ vẫn không ra khỏi những cuộc chiến triền miên
Cuộc đời cha cũng nằm gọn trong dai dẳng nỗi nghèo đói
Tuổi thơ con lăn lóc trong lam lũ nhọc nhằn
Những con chữ cũng bị đói lây trong giờ lên lớp
Ngón chân tím bầm suốt mấy mùa đông 
Ôi, nếu cuộc đời có số phận  thì số phận của mỗi người chính là số phận của đất nước
Dường như ta đã trải qua cả mấy cuộc đời
Đã từ bỏ được điều lặp lại nghiệt ngã
Đôi chân lấm bùn rong ruổi khắp đó đây
Những cung điện nguy nga đền đài hùng vĩ
Những hành lang dát vàng, căn phòng dát vàng...
Nhưng sao vẫn cháy lòng đêm đêm nỗi nhớ
Nỗi nhớ về một vùng đất rách nát và ẩm mốc
Cánh đồng quê! 
       xxx
Sao là cánh? Sao là đồng? Sao lại Chùa Mô, Đằng Miều, Con Cóc?
Những cái tên lạ lùng đã khắc dấu hồn ta
Nhớ vệt bùn hôm nao em làm ta lấm áo
Em đã đền nụ cười sáng cả chiều quê
Bộ ngực trinh nguyên đã rung lên dưới lớp áo mờ...

Ôi quê hương!
Ta yêu người xiết bao vẫn phải rời bỏ quê hương
Ta không thể mang theo con đường, dòng sông, gốc đa da trâu mài nhẵn thín
Ta cũng không thể mang theo đêm trăng âm vang tiếng cá quẫy
Nhưng ta vẫn tìm được cho riêng mình một cánh đồng quê 

Ta đặt cánh đồng trong mơ, trong sách vở, trong suy tư
Giống như mẹ năm nao con trồng cây lúa
Nhưng con không bón phân gio mà bón những mảnh tri thức
Chúng không lớn lên trong nắng mưa mà lớn lên trong ý nghĩ của con  

Những cây trái không trổ bông chỉ những suy nghĩ trổ bông
Đã kết tụ và theo về khắp chốn
Trên những nhịp cầu mênh mông chữ nghĩa
Từ một cánh đồng con đã đến được mọi cánh đồng
                                                             

Ôi, có nơi đâu kỳ lạ như những cánh đồng Việt Nam
Tưởng như nước không phải là nước mà mồ hôi
                                                               bao đời đọng lại
Đất không phải là đất mà thịt xương bao đời tạo thành
Mỗi ngọn cỏ gốc cây cũng rưng rưng huyền thoại
Nơi có những bà mẹ nghèo nàn nón lá áo tơi
Những bà mẹ tảo tần không một chữ cắn đôi
Lại sinh ra bác học, kỹ sư, nhà thơ, nghệ sĩ
Vóc hình mỏi mòn lại sinh những anh hùng tướng lĩnh
Bao trẻ trâu bết bùn đã đến bục vinh quang! 
     xxx
Ôi những bà mẹ anh hùng sớm tối lúa khoai!
Nhưng hạt giống của mẹ không chỉ mọc lúa khoai
                                               mà nảy lên cả tùng, cả bách
Những tuổi tên đã làm rạng danh đất nước
Đất nước của những cánh đồng quê! 
    Tp.HCM 12-1998  
(Báo Văn nghệ số 4, 23-1-1999)